De Reengenoten
Geschied- en heemkundige kring van Meeuwen, Gruitrode
Neerglabbeek, Ellikom en Wijshagen
Sinds 1 januari 2019 deel van Oudsbergen

U bent hier

't Dialekt van Mièven ùutgelagd

’T DIALEKT VAN MIÈVEN ÙUTGELAGD

Vier gemekkelik ònner anner minse te kònne lève en er zuu good miègelik mèt ièverein te kuume, mote ve vèèl nao ein lùustere en mèt ein kalle. Det doon ve mèt uis gehier en uis spraok es ve ònnerein ’n taal sprèke die ve allemaol verstuun. Minse die niks hieren en/of niks kònne zeige, moten hin behelpe mèt gebaretaal of gesjriève taal.

Es gèè dezen tekst mèt e bitske mote kònt lèze en em uich verstaot, kalt der lichelik toch nòg uuts, dèk of altied (plat) Mièvers, uich zònner te vloken of òch kaod te make. Det gèè al dees klanken en wèèrd drek herkint, kimt duurdet gèè op´e sjaol al Nederlands hebt liere lèzen en sjrieve.

Nùuw, es der aan hùus Mièvers hebt hiere kalle, dan zeet der good eige mèt de Mièverse spraokklanke. Toch kònt der daovier zelf nòg gei Mièvers sjrieve. Want, vier Mièvers te sjrieve moot der ’n vaste spelling volge en die moot der liere duur ze vèèl te gebrieke.

Gèè moot vier te beginnen wiète det ’t Mièvers van z’n eige of van anner tale geliènd veeren sestig klinkers hèèt, buuvan er enen huip uich in´t Nederlands vierkuume en òngeveer etzelfde wèren ùutgespruuke. Det ene zelfde klinker in´t Mièvers ni altied ève lank klinkt, b.v. in knienspiep, kimt duurdet vèè dèè in piepeigelik zònner bezaèj wat ‘sleipe’ wie ze zeige. Ene klinker, of er nùu kort of lank, enen einklank of enen twièklank is, kriegt sòms ene sleiptuun. Is det ni ’t geval dan zeige ve det dèè klinker stuuttuunig is. In ’t ièverzicht det volgt is de sjriefwies dezelfde es die in ’t Groot Woordenboek van het dialekt van Meeuwen (2019) weert gebriekt.

 

EINKLANKE

Dit zeen alle klinkers die geinen twiè- of drieklank zeen.

I. KLINKERS - kort – stuuttuunig

íe      píeteke (vogeltje)  ú       legúm (groente)    óe      spóetnik (spoetnik)

i        pitse (knijpen)       u       kust (zeekust)        ò       bòks (broek)

è       lèste (laatste)                                                 o       gerost (verroest)

e       hemme (hebben)                                           a       start (staart)

1)      De doffe e wordt nagenoeg overal als e geschreven.

2)      Een geschreven e die niet in de lettergreep met hoofdtoon staat, is een doffe e. bv. krevele (kriebelen), gevelig(gevoelig), belege (beliegen).

3)      Als een woord of een deel van een woord met doffe e bijzondere beklemtoning krijgt, verandert de doffe e  in een klinker met hoofdtoon. bv. Det is toch e bitsketë! (Dat is toch een beetje té!) – Ierst gekocht en toon weer vërkocht!(Eerst gekocht en toen weer vérkocht!)3)

4)      In een aantal woorden wordt de korte, heldere e-klank als è geschreven om leeshinder te vermijden. Dat is het geval met de eindklinker in eenlettergrepige woorden als bv. bè(ba!), dè(daar!), jè(ja), mè(maar), sè(sa) en  woorden als kepèl (kapel), medèl(model), ziekèr(zeker), zuumèr (zomaar) e.a.

5)      In de beklemtoonde lettergreep van een leenwoord wordt de íe-klank gespeld met í als die in de taal waaraan we het woord hebben ontleend met i of y wordt geschreven. bv. stylo wordt stílo, cinema wordt cínema, familie wordt femílie.

II. KLINKERS - kort – sleiptuunig

De vetgedrèkde klinkers in´e vierbeelde hiebuuven ònner I. – behalve die in´e buuveste riej – sprèke ve hièl dèk eet anners ùut: ve hauwe ze sòms e bitske langer aan, zuudet ze wat ùutgelèèrd klinke. Vergeliekt mer ins ’t vierzètsel vanin : Ich bin van1Miève en buu zeet gèè van2?

Et kan effe dore, ier der ’t versjil tèsse van1en van2hiert en aanveelt.

î        rink (ring)                   û       punt (zeekust)       ó      dòmp (rook)

é       mèrge (morgen)                                                 ô       wolk (wolk)

ê       vel (huid)                                                           â       kal (praat)

In een geschreven tekst zou het voor mensen die ons dialect niet kennen interessant kunnen zijn als de klinkers in de woorden onder I. en II. verschillend gespeld zouden worden om de juiste uitspraak bij het luidop lezen proberen weer te geven. Dat gaat door op de sleeptonige klinkers een hoedje te zetten (î, ê, û, ô, â) of het accent in de andere richting te zetten (é, ó). In de voorbeelden zelf heb ik zoals in het Groot Woordenboek van het dialect van Meeuwen een spelling zonder markering van de sleeptonigheid gebruikt.  Dat is voor het begrijpen van wat er staat niet nodig en bevordert het leesgemak.

Vergelijk de hiernavolgende zin in de spellingversie zonder (1) en de spellingversie met (2) aanduiding van sleeptonen.

(1)     Ich dink det er in´e winter mer min minse mèt hinne velo nao de kèrk gònge/ginge.       

(2)     Ich dînk det er in´e wînter mer mîn minse mèt hinne velo nao de kèrk gónge/gînge.

 

III.  KLINKERS - lank – stuuttuunig

Zuu rap es der duurhebt det de korte klinkers mèt sleiptuun echt anners – laot uis zeige eet langer – klinke es die met stuuttuun, moot der oppasse det gèè die ni verward mèt lang klinkers.

’t Mièvers hèèt geliek vèèl anner tale korte en lang klinkers. En naogelank ze in ’n gesluute of ’n uupe lèttergrièp stuun, wère de meiste daovan anners gesjriève. ’t Gemekkelikste vier te ònthauwen is: verdobbelde klinker (es det miègelik is) in gesluute en inkele klinker in uupe lèttergrièp.

iè      zièp (zeep)                     uu     huug  (hoog)          oè      voer (Voerstreek)

         strièle (strelen)                       duuze (dozen)

ee      green (groen)                eu     reus (reus)              oo     stool (stoel)

         lege (liegen)                           keus (keus)                     ploge (ploegen)

èè      kèèl (keel)                     èù     klassèùr (ordner)   ao     vraog (vraag)        stèke (steken)                         pìkèùre (piqueuren) vraoge (vragen)                                                                  

aè      maèje (maaien)                                                    aa     naas (neus)

         daere (durven)                                                               naze (neuzen)

1)      De lange ie- en oe-klank worden ièen oègespeld, behalve voor r. Vóór r valt het accent weg. Dat geldt ook voor aè.

2)      De lange klinkers euen èù met stoottoonzijn leenklanken in de Mièverse uitspraak van woorden uit het Nederlands of het Frans.   

3)      De lange, geronde oe- en en eu-klank komen in het dialect van Meeuwen nauwelijks voor, tenzij in leenwoorden (bv.bonzjoère, inzenjeur). Dat komt omdat ons dialect ontrondend is en umlautend is.

 

IV. KLINKERS – lank - sleiptuunig

Korte klinkers wèren in´t Mièvers sòms gerokke tot ene lange klinker en dèè lange klinker weert uich nòch ins gesleipt. ’t Nederlandse wuurd ‘gat’ is  in ’t Mièvers ni allein gerokke tot ‘gaat’ mè dèè lange klank is uich sleipend van tuun. Vergeliekt mer ins ’t Nederlands ‘gaat’ mèt ’t Mièvers ‘gaat’. In allebei hiert der ene lange klinker, mè de Mièverse klinkt toch langer.

îê      smièd (smid)         ûû     huup (hoop)                  ôê      -

         jièke (jeuken)                bluuze (blazen)                       -

éé      veer (vuur)           éú     beurs (studiebeurs)         óó     sjoon (schoen)

  è      heje (hoeden)                 -                                    ó     moke (maakten)

êê      wèèk (week)         êû     krèùr (coureur)              âô     traktaor (tractor)

  ê      brèke (breken                chefèùre (sturen)                    jaore (jaren)

âê      daer (zn durf)                                                       ââ     daak (dak)

         kraèje (zn kraaien)                                                     mager (mager)

1)      Aleen ee,èè, ookunnen in open lettergreep worden ontdubbeld tot e,è, o. De uu kan in open lettergreep alleen worden ontdubbeld voor r, zoals in bv. ture(toren), bure(boren), kure(koren), hure(hoorn).

2)      De lange klinkers euen èù met sleeptoonzijn leenklanken in de Mièverse uitspraak van woorden uit het Nederlands of het Frans.   

3)      De lange klinkers iè, oèen aè verliezen het accent in de spelling vóórr. bv. smier(smeer), daer(zn durf)

WORDT VERVOLGD